Program Czyste Powietrze czeka kolejna runda poprawek. Zakończone konsultacje społeczne, zdaniem urzędników, nakreśliły kierunek zmian, których celem a być usprawnienie całego systemu. O ile część z nich mogłaby zafunkcjonować już od lipca tego roku, o tyle pozostałe wymagają uprzedniego uzyskania zgody instytucji zaangażowanych w finansowanie programu.
Konsultacje społeczne trwały od połowy lutego do połowy marca 2026 roku. Wzięli w nich udział przedstawiciele branży, samorządów oraz organizacji społecznych, a łącznie napłynęło ponad 1300 uwag i komentarzy. Zgromadzony materiał ma stanowić podstawę do modyfikacji programu, który w ostatnim czasie coraz częściej stawał się przedmiotem kontrowersji – zwłaszcza jeśli chodzi o sposób rozliczania inwestycji i trudności z pozyskaniem rzetelnych, odpowiedzialnych wykonawców.
Co w lipcu?
Część zapowiadanych zmian może wejść w życie już w lipcu tego roku. Wśród nich na uwagę zasługuje przede wszystkim złagodzenie zasady, zgodnie z którą wnioskodawca musi być właścicielem nieruchomości od co najmniej trzech lat – przepis ten wprowadzono wcześniej, by ograniczyć nieuczciwe korzystanie z programu. Rozważane jest też przyznanie beneficjentom więcej czasu na rozliczenie otrzymanych zaliczek. Istotną nowością byłoby również wprowadzenie mechanizmu waloryzacji kosztów kwalifikowanych – w warunkach zmiennych cen materiałów i robocizny mogłoby to znacząco wpłynąć na realną wartość przyznawanej pomocy.
Wśród innych rozpatrywanych rozwiązań pojawia się rezygnacja z wymogu realizowania kompleksowej lub pogłębionej termomodernizacji wskazanej przez audyt energetyczny, co ma być podyktowane różnymi możliwościami finansowymi beneficjentów. Czy oznaczałoby to powrót do sytuacji, w której możliwa jest wymiana pieca bez inwestycji w ocieplenie? Mamy nadzieję, że nie, ponieważ w naszej opinii nie jest to rozwiązanie gwarantujące efekt energooszczędności. Szczegółów tej koncepcji na razie nie znamy. Dyskutuje się także o możliwości wprowadzenia bonów pokrywających koszty audytu, oraz nad lepszymi zabezpieczeniami finansowymi przy wypłacie zaliczek, które mają skuteczniej chronić beneficjentów przed wykonawcami działającymi w złej wierze.
Rejestr firm wykonawczych – pomysł, póki co, bez finału
Gorąco dyskutowaną kwestią pozostaje to, czy i w jakim kształcie powstanie oficjalny wykaz wykonawców uprawnionych do realizacji prac w ramach programu. Choć temat powraca od dłuższego czasu, nadal nie zapadła żadna wiążąca decyzja. Barierą okazuje się zarówno trudność w ustaleniu transparentnych kryteriów wpisu na taką listę, jak i obawa przed konfliktem interesów – szczególnie tam, gdzie lokalni operatorzy programu mogliby pośrednio decydować o tym, które firmy zostaną dopuszczone do zleceń.
Większe zmiany uzależnione od zgody Brukseli
Nie wszystkie zmiany są w zasięgu samodzielnej decyzji krajowych instytucji. Te bardziej zaawansowane wymagają akceptacji Europejskiego Banku Inwestycyjnego, który sprawuje pieczę nad finansowaniem programu. W praktyce oznacza to, że ich wdrożenie zostanie przesunięte – realnym terminem wydaje się dopiero rok 2027.
Czyste Powietrze to największy, rządowy program wspierających modernizację polskich domów. To, czy planowane zmiany przywrócą pełne zaufanie do programu i przyśpieszą tempo realizowanych inwestycji, okaże się w ciągu najbliższych miesięcy.